Tüp Mide Ameliyatı 2026: Sleeve Gastrektomi Endikasyonları, Cerrahi Teknik, Kilo Kaybı Sonuçları, Komplikasyonlar ve Uzun Dönem Takip

Tüp mide ameliyatı (laparoskopik sleeve gastrektomi, LSG); midenin büyük kurvatur bölümünün yaklaşık %75-80'inin kalıcı olarak çıkarılarak geride 100-150 mL hacminde muz/tüp şeklinde bir mide bırakılması işlemidir. IFSO 2025 küresel kayıt verilerine göre; dünyada en sık uygulanan bariatrik ve metabolik cerrahi prosedürüdür. Etki mekanizması; hem restriktif (hacim kısıtlaması) hem hormonaldır (ghrelin baskılaması).

İlgili rehberler: bariatrik cerrahi, metabolik cerrahi, bariatrik cerrahi değerlendirmesi, morbid obezite tedavisi, obezite tedavisi.

Sleeve gastrektomi; başlangıçta 1988'de Hess ve Marceau tarafından biliopankreatik diversiyon-duodenal switch (BPD-DS) operasyonunun ilk basamağı olarak tanımlanmıştır. 2000'lerin başında yüksek riskli hastalarda "iki aşamalı" yaklaşım için kullanılırken; tek başına da güçlü kilo kaybı ve komorbidite iyileşmesi sağladığı fark edilmiş ve bağımsız bir bariatrik prosedür olarak kabul edilmiştir. 2013 IFSO ve 2014 ASMBS bildirileriyle onaylanan LSG; 2018'den itibaren dünyada en sık uygulanan bariatrik ameliyat konumuna yerleşmiştir.

• Restriktif etki: 100-150 mL kalan mide hacmi; öğün başına 60-120 mL sınırı getirir.
• Ghrelin baskılanması: Fundus (açlık hormonu ana kaynağı) çıkarıldığı için ghrelin %60-70 azalır; açlık hissi ve iştah belirgin düşer.
• Hızlı gastrik boşalma: İnce bağırsağa hızlı besin geçişi; GLP-1 ve PYY (doygunluk hormonları) sekresyonunu artırır.
• Safra asidi ve mikrobiyota değişimi: İnsülin duyarlılığını iyileştirir.
• Nöroendokrin adaptasyon: Hipotalamik iştah merkezleri ve ödül devreleri yeniden düzenlenir.

2022 ASMBS/IFSO ortak bildirisi ve 2024 EASO güncellemesine göre bariatrik cerrahi (tüp mide dahil) endikasyonları:

• BMI ≥ 35 kg/m² (komorbidite şart değil).
• BMI 30-34.9 kg/m² + kontrolsüz tip 2 diyabet, hipertansiyon, MASLD, uyku apnesi, PCOS veya diğer metabolik komorbiditeler.
• Asya-Pasifik popülasyonda BMI ≥27.5 kg/m² + komorbidite eşiği.
• 6-12 ay konservatif tedaviye (diyet, egzersiz, farmakoterapi) yetersiz yanıt.
• Cerrahi ve anestezi riskinin kabul edilebilir olması.
• Psikiyatrik stabilite ve ömür boyu takibe uyum kapasitesi.

Detay: bariatrik cerrahi değerlendirmesi, metabolik değerlendirme.

Ciddi GÖRH (LA C-D, Barrett özofagus), büyük hiatal herni (>5 cm, onarımsız), aktif peptik ülser, kontrolsüz psikiyatrik hastalık, aktif madde/alkol bağımlılığı, gebelik/emzirme, tedavi edilmemiş yeme bozukluğu, kısa dönemde çocuk planı, tip 1 diyabet ve ileri organ yetmezliği olan hastalarda tüp mide birinci seçenek değildir. Bu grupta gastrik bypass, mini gastrik bypass, SADI-S veya endoskopik alternatifler (ESG, mide balonu) değerlendirilir.

• Bariatrik cerrah, endokrinolog, diyetisyen, psikolog ve anestezi konsültasyonu.
• Üst GİS endoskopisi + H. pylori taraması ve eradikasyonu.
• Kardiyak (EKG, ekokardiyografi), pulmoner ve OSA taraması (STOP-BANG, gerekirse polisomnografi).
• Tam biyokimya + mikronütrient paneli (D, B12, folat, demir, çinko, kalsiyum, PTH, tiroid).
• Üst batın USG (safra taşı taraması), gerekirse FIB-4/elastografi (MASLD).
• Sigara ve alkol bırakma (min. 4-8 hafta önce).
• Tromboemboli risk skorlaması (Caprini) ve profilaksi planı.

Cerrahi öncesi 2-4 hafta düşük kalori (LCD, 800-1200 kcal/gün) veya çok düşük kalori (VLCD, 600-800 kcal/gün) diyet; karaciğer sol lobunu %15-20 küçülterek laparoskopik görüşü iyileştirir, cerrahi süresini kısaltır ve komplikasyon riskini azaltır. Protein 1.2-1.5 g/kg, düşük karbonhidrat, yeterli sıvı ve multivitamin takviyesi ile birlikte uygulanır.

Genel endotrakeal anestezi altında; ters Trendelenburg (ayaklar aşağıda) pozisyonda, hasta bacaklarının açık olduğu Fransız pozisyonu tercih edilir. Cerrah hastanın iki bacağı arasında konumlanır. Ramp pozisyonu ile zor entübasyon önlenir; oral bougie girişi kolaylaştırılır. İntraoperatif normotermi, hedefe yönelik sıvı yönetimi, multimodal analjezi ve postoperatif bulantı-kusma profilaksisi (PONV) ERAS protokolünün ayrılmaz parçalarıdır.

1. Port yerleşimi: 4-5 trokar (12 mm optik, 12-15 mm çalışma, 5 mm asistan, 5 mm karaciğer retraktörü).
2. Karaciğer retraksiyonu: Sol lob eleve edilir; His açısı ekspoze edilir.
3. Büyük kurvatur diseksiyonu: Pilorun 2-5 cm proksimalinden başlayarak His açısına kadar gastrokolik ve gastrosplenik ligamentler enerji cihazıyla (LigaSure, Harmonic) ayrılır.
4. Bougie yerleştirme: Anestezi tarafından 36-40 Fr bougie oro-gastrik olarak konumlandırılır.
5. Stapler rezeksiyon: Bougie boyunca ardışık endoskopik stapler ateşlemeleri; ilk kartuş (antrum) genellikle yeşil (2.0 mm), üst kısımlar mavi (1.5 mm).
6. Stapler hattı kontrolü: Kanama ve kaçak açısından incelenir; gerekirse titanyum klip veya sütür.
7. Rezekte mide çıkarımı: 15 mm trokardan alınır; patolojiye gönderilir.
8. Kaçak testi: Metilen mavisi veya intraoperatif endoskopi ile hava/su testi.

Robotik sleeve gastrektomi (da Vinci Xi/SP); üç boyutlu görüş, artiküle enstrümanlar ve titreme filtresi ile daha hassas diseksiyon ve daha güvenli stapler hattı oluşturulmasına olanak sağlar. Özellikle yüksek BMI (≥50), revizyon cerrahisi ve karmaşık anatomilerde avantaj sunar. Öğrenme eğrisi daha kısadır; ancak maliyet ve ekipman gereksinimi yüksektir. Uzun dönem sonuçlar; laparoskopik LSG ile benzerdir.

Bougie çapı; kalan mide hacmini ve dolayısıyla kilo kaybı ile reflü riskini doğrudan etkiler. 32 Fr veya altı; daha fazla kilo kaybı sağlar ancak kaçak, stenoz ve reflü riskini artırır. 40 Fr ve üzeri; reflü ve komplikasyonu azaltır ama uzun dönem yeterli kilo kaybı sağlamayabilir. 2026 IFSO konsensüsü; çoğu hastada 36-40 Fr bougie kullanımını önerir. Bougie; His açısına 1-2 cm mesafe bırakılarak stapler ateşlenir; antruma çok yakın başlangıç gastrik boşalma bozukluğuna neden olabilir.

Stapler hattı; hem kanama hem kaçak açısından en kritik bölgedir. Güçlendirme seçenekleri: oversewing (devamlı sütür), biyoemilir buttress materyal (Seamguard, Peri-Strips), fibrin glue ve klip uygulaması. Meta-analizler; buttress veya oversewing ile kanama oranının belirgin azaldığını, kaçak oranı üzerinde daha az etkili olduğunu göstermektedir. Cerrah tercihi ve merkez protokolüne göre karar verilir.

İntraoperatif kaçak testi; metilen mavisi enjeksiyonu veya endoskopik hava/su testiyle yapılır. Rutin dren yerleştirilmesi tartışmalıdır; 2024 ASMBS önerisi seçilmiş olgularda (yüksek BMI, revizyon, teknik zorluk) dren önerir. Postoperatif ilk 24-72 saatte taşikardi, ateş, karın ağrısı, oksijen desatürasyonu; erken kaçağın en önemli işaretleridir ve derhal görüntüleme (BT + oral kontrast) veya reoperasyonla değerlendirilir.

Enhanced Recovery After Surgery (ERAS); bariatrik cerrahide hastanede kalışı 3 günden 1-2 güne indirir. Bileşenleri: preop bilgilendirme, karbonhidrat yüklemesi (diyabetiklerde dikkat), kısa açlık süresi, minimal invaziv teknik, opioid azaltan multimodal analjezi (parasetamol, NSAID, TAP blok), PONV profilaksisi, normotermi, hedefe yönelik sıvı, postop 6. saatte oral berrak sıvı, erken mobilizasyon, erken üriner sonda çıkarımı ve tromboprofilaksi. 2026'da neredeyse tüm akredite bariatrik merkezlerde ERAS standarttır.

İlk 24 saat: taşikardi (>120/dk), ateş, karın ağrısı, hipotansiyon, oksijen desatürasyonu; kaçak veya kanama için kırmızı bayraklardır. 1-2. günde berrak sıvı başlanır; taburculuk kriterleri: sıvı toleransı, mobilizasyon, ağrı kontrolü, vital stabilite. Tromboprofilaksi (LMWH) 2-4 hafta devam eder. Taburculuk eğitiminde; bulantı-kusma yönetimi, dehidratasyon uyarısı, kaçak semptomları, acil başvuru koşulları ayrıntılı anlatılır.

• Aşama 1 (0-3. gün): Berrak sıvı — su, açık çay, et suyu, şekersiz jelatin, aromasız protein suyu.
• Aşama 2 (3-14. gün): Tam sıvı — süt, protein shake, süzülmüş çorba, sade yoğurt, ayran.
• Aşama 3 (2-4. hafta): Püre — pürelenmiş tavuk, balık, sebze, humus, süzme peynir.
• Aşama 4 (4-6. hafta): Yumuşak — iyi pişmiş sebze, kıyma, yumurta, balık, taze peynir.
• Aşama 5 (6. haftadan sonra): Normal kıvam — küçük porsiyonlar, iyi çiğneme, yavaş yeme.

Kalıcı kurallar: 60-100 g/gün protein, 1.5-2 L sıvı, öğün aralarında su, 30 saniye çiğneme, gazlı-şekerli içecek ve alkol yasağı. Detay: beslenme değerlendirmesi.

Ömür boyu zorunludur: multivitamin (bariatrik formül, 2/gün), B12 (günlük 500 mcg sublingual veya aylık 1000 mcg IM), D vitamini (2000-4000 IU/gün, hedef 25(OH)D >30 ng/mL), kalsiyum sitrat (1200-1500 mg/gün, bölünmüş dozlarda), demir (kadınlarda ve menstrüel döngü olanlarda 45-60 mg/gün elemental), çinko (8-11 mg/gün), folat (400-800 mcg/gün). 3, 6, 12. ay ve yıllık mikronütrient paneli tekrarlanır; eksiklik varsa doz yükseltilir.

• 6. ay: %EWL %40-50, %TWL %15-20.
• 12. ay: %EWL %55-65, %TWL %25-30 (kilo kaybı zirvesi).
• 24. ay: %EWL %60-70, %TWL %27-32 (plato).
• 5. yıl: %EWL %55-65, %TWL %22-28 (bir miktar geri alım).
• 10. yıl: %EWL %50-60, %TWL %20-25.

Hastaların %20-30'unda uzun dönemde >%10 kilo geri alımı olur; bu grupta farmakoterapi (semaglutid, tirzepatid) veya revizyon cerrahi (mini bypass, SADI-S) değerlendirilir.

• Tip 2 diyabet remisyonu: 1. yılda %50-60, 5. yılda %40-50 (gastrik bypass'a göre biraz daha düşük).
• Hipertansiyon: %60-70 iyileşme/remisyon.
• Dislipidemi: %60-75 iyileşme.
• Obstrüktif uyku apnesi: %70-80 iyileşme.
• MASLD/MASH: %80-85 histolojik iyileşme; fibrozis regresyonu %30-40.
• PCOS: menstrüel düzen ve fertilite belirgin iyileşme.
• Kardiyovasküler ölüm ve tüm nedenlere bağlı mortalite: 10 yılda %30-40 azalma.

Reflü; tüp midenin en tartışmalı konusudur. %20-30 hastada postop yeni başlayan veya kötüleşen GÖRH görülür; bunun %10-15'i kalıcıdır. Uzun dönemde (5-10 yıl) Barrett özofagus insidansı %5-15 rapor edilmiştir; bu nedenle IFSO 2025; tüp mide sonrası 3-5 yılda bir üst GİS endoskopisi önerir. Preop ciddi reflü veya Barrett saptanan hastalarda tüp mide yerine gastrik bypass tercih edilmelidir. Postop dirençli reflüde; PPI + yaşam tarzı, hiatal herni onarımı veya gastrik bypass'a revizyon seçenekleri değerlendirilir.

• Stapler hattı kaçağı (%1-2): En korkulan komplikasyon; genellikle His açısında; erken dönemde reoperasyon, geç dönemde endoskopik stent/drenaj.
• Kanama (%1-3): Stapler hattından; çoğu konservatif; nadiren reoperasyon.
• Venöz tromboemboli (%0.3-1): LMWH profilaksisi ve erken mobilizasyonla azaltılır.
• Yara enfeksiyonu, pnömoni, atelektazi: Genellikle konservatif tedavi ile düzelir.
• Mortalite: Deneyimli merkezlerde <%0.1.

• GÖRH ve Barrett: %20-30 (bkz. bölüm 20).
• Stenoz (%0.5-2): Genellikle insisura angularis; endoskopik dilatasyon.
• Safra taşı (%20-30): Hızlı kilo kaybına bağlı; profilaktik ursodeoksikolik asit önerilebilir.
• Vitamin/mineral eksiklikleri: B12, D, demir, folat, çinko.
• Saç dökülmesi: 3-6. ay; genellikle geçici; protein ve çinko takviyesi ile düzelir.
• Kilo geri alımı: %20-30 hastada uzun dönemde.

Kilo kaybının %20-30'u aksi hâlde yağsız kütleden gelebilir; bu nedenle direnç antrenmanı kritiktir. Program: haftada 150-300 dk orta yoğunlukta aerobik (yürüyüş, bisiklet, yüzme) + haftada 2-3 gün direnç antrenmanı (majör kas gruplarını hedefleyen 6-10 egzersiz). Protein hedefi 1.2-1.6 g/kg/gün; egzersiz sonrası 20-30 g yüksek kaliteli protein alımı önerilir. Kreatin monohidrat (3-5 g/gün) kas kütlesi ve gücü için ek fayda sağlayabilir.

Bariatrik cerrahi; büyük bir yaşam tarzı ve kimlik değişimidir. Depresyon, anksiyete, ilişki değişimleri, beden imajı ve alkol kullanım bozukluğu (özellikle 1-2 yıl sonra artan risk) izlenmelidir. Bilişsel-davranışçı terapi, grup destek programları ve mindful eating; uzun dönem başarıyı artırır. Yeme bozukluğu (BED, gece yeme sendromu) preop tanı almış hastalarda özel takip gerekir.

Uzun dönem izlemde %20-30 hastada belirgin kilo geri alımı görülür. Nedenler: mide dilatasyonu (özellikle antrum), beslenme uyumsuzluğu, hormonal adaptasyon, davranışsal faktörler. Yaklaşım basamakları: (1) beslenme ve davranış desteği, (2) farmakoterapi (semaglutid, tirzepatid, retatrutid), (3) endoskopik revizyon (ESG), (4) cerrahi revizyon — mini gastrik bypass (MGB/OAGB), Roux-en-Y gastrik bypass (RYGB) veya SADI-S. Karar; kilo geri alımı miktarı, komorbidite durumu, reflü varlığı ve hasta tercihine göre bireyselleştirilir.

2026'da giderek yaygınlaşan bir yaklaşım; tüp mide sonrası plato veya erken kilo geri alımı olan hastalarda semaglutid, tirzepatid veya retatrutid ile kombine tedavidir. Erken çalışmalar; sadece cerrahi veya sadece ilaca göre %5-10 ek toplam kilo kaybı ve daha iyi komorbidite kontrolü göstermektedir. Kombinasyon; iştah, hormonal ve davranışsal aksları birlikte hedeflediği için "hibrit metabolik tedavi" olarak adlandırılır. Detay: kilo verme tedavileri.

Tüp mide sonrası ilk 12-18 ay hızlı kilo kaybı ve mikronütrient eksikliği riski nedeniyle gebelik ertelenir. Sonrasında planlı gebelikte; prenatal multivitamin, ek folik asit, B12, demir ve D vitamini takviyeleri zorunludur. Gestasyonel diyabet taraması için 75 g OGTT yerine (dumping riski) parmak ucu glisemik profil tercih edilir. Maternal-fetal tıp uzmanı ile ortak takip önerilir. Doğru planlanmış gebelikte; gestasyonel diyabet, preeklampsi, makrozomi ve sezaryen oranları belirgin azalır.

2018 ASMBS pediatrik kılavuzu ve 2023 AAP çocukluk çağı obezite güncellemesi; ciddi obezitesi (BMI ≥40 veya BMI ≥35 + majör komorbidite) olan 13 yaş ve üstü adölesanlarda bariatrik cerrahiyi (özellikle tüp mide) etkili ve güvenli bir seçenek olarak destekler. Adölesan tüp mide sonuçları; erişkinlerle benzer veya daha iyi kilo kaybı ve komorbidite remisyonu sağlar. Aile ve okul desteği, uzun dönem takip uyumu için kritiktir; deneyimli pediatrik bariatrik merkezde uygulanmalıdır.

Türkiye'de 2026 yılında tüp mide fiyatları ortalama 180.000-350.000 TL aralığındadır. SGK; belirlenen endikasyonlar (BMI ≥40 veya BMI ≥35 + komorbidite) için bazı üniversite ve devlet hastanelerinde tüp mide masraflarını karşılar. Özel sigortalar; poliçe koşullarına göre kısmi/tam kapsam sunabilir. Merkez seçiminde öncelikler: cerrah deneyimi (>200 vaka/yıl), MBSAQIP/EAC-BS akreditasyonu, multidisipliner ekip, uzun dönem takip programı, komplikasyon oranları, hasta yorumları. Sadece fiyat üzerinden karar verilmemelidir.

Tüp mide ameliyatı; 2026 obezite tıbbının en sık uygulanan ve en iyi çalışılmış bariatrik prosedürüdür. Doğru endikasyon, deneyimli cerrah, akredite merkez ve ömür boyu multidisipliner takip ile; %25-30 toplam kilo kaybı, tip 2 diyabet remisyonu, kardiyovasküler risk azalması ve yaşam kalitesi artışı sağlar. Ancak reflü, mikronütrient eksikliği, kilo geri alımı ve psikososyal adaptasyon konularında uzun dönem izlem şarttır. Deneyimli bir merkez ve cerrah için: klinikuzmani.com.tr üzerinden bariatrik cerrah ve merkez listesine ulaşabilirsiniz.