Mide botoksu, endoskopik yolla mide antrum, korpus ve fundusuna botulinum toksin A enjekte edilerek uygulanan, iştah baskılayıcı ve mide boşalmasını geciktirici minimal invaziv bir obezite tedavisidir. BMI 27–35 aralığında hastalarda 4–6 ayda ortalama %6–12 toplam vücut ağırlığı kaybı sağlar. Bu rehber; aday seçimi, 2026 doz protokolleri, sequential GLP-1 köprüleme, komplikasyon yönetimi ve tekrar seans stratejilerini kapsayan 24 bölümlük klinik referans niteliğindedir.
Mide botoksu (gastrik botulinum toksin enjeksiyonu — GBTI), ilk kez 2000'lerin başında Türk ve İtalyan gastroenterologların pilot çalışmalarıyla klinik gündeme girmiş; 2015 sonrası standardize doz protokolleri ile hızla yaygınlaşmıştır. 2026 itibarıyla dünyada yılda 250.000'in üzerinde uygulama yapılan mide botoksu, endoskopik bariatrik tedavi (EBT) ailesinin en az invaziv, en kısa süreli ve en düşük komplikasyon oranına sahip varyantıdır. 2026 ASGE Endoskopik Bariatrik Tedaviler Kılavuzu, mide botoksunu BMI 27–35 aralığındaki hastalarda 'köprüleme ve yardımcı tedavi' olarak Grade 2B öneri düzeyinde konumlandırmıştır.
Klinik avantajları üç eksende özetlenir: (1) tamamen geri dönüşümlü — anatomik değişiklik yoktur, etki 4–6 ayda kendiliğinden geçer; (2) düşük risk profili — geniş serilerde ciddi advers olay <%0.5 raporlanır; (3) hızlı uygulanabilirlik — 15–25 dakikada endoskopik olarak tamamlanır, aynı gün taburculuk mümkündür. Dezavantajı; etki süresinin kısıtlı olması ve tek başına uygulandığında uzun vadeli kilo kaybının sürdürülememesidir. Bu nedenle 2026 IFSO 'sequential therapy' modeli, mide botoksunu başlatıcı bir tetikleyici olarak konumlandırır ve etki penceresinin sonunda GLP-1/GIP reseptör agonistleri ile köprüleme yapılmasını önerir.
Botulinum toksin A (BoNT-A), Clostridium botulinum bakterisinin ürettiği 150 kDa'lık bir nörotoksindir. Kolinerjik sinir uçlarındaki SNAP-25 proteinini enzimatik olarak parçalayarak asetilkolin salınımını engeller. Mide düz kaslarına enjekte edildiğinde üç düzeyde etki eder:
Bu üçlü mekanizma sonucunda hasta spontan olarak günde 500–800 kcal daha az enerji alır. Diyet ve egzersiz uyumu ile birleştiğinde 4 ay sonunda ortalama 8–14 kg kilo kaybı sağlanır.
Kesin endikasyonlar:
Görece endikasyonlar: Yaş 65–70 arası, kontrol altında hafif GERD, ilk trimester sonrası planlanan gebelik öncesi kilo optimizasyonu, GLP-1'e intolerans veya erişim güçlüğü.
Mutlak kontrendikasyonlar:
Görece kontrendikasyonlar: Aminoglikozid antibiyotik zorunlu kullanım (etki artırıcı), miyastenik durumu tetikleyebilecek ilaçlar, önceki başarısız botoks uygulaması (tolerans), motivasyon yetersizliği.
Laboratuvar: Tam kan sayımı, biyokimya (glukoz, HbA1c, üre, kreatinin, ALT, AST, GGT, ALP), lipid paneli, TSH, ferritin, B12, D3, HOMA-IR, koagülasyon (PT/INR/aPTT), gebelik testi (kadınlarda).
Endoskopi: Diagnostik EGD (mutlak). H. pylori araştırması ve eradikasyon (pozitifse). Mide mukozasında ülser, erozyon, polip veya malignite şüphesi taraması. Hiatus hernisi büyüklüğü değerlendirmesi.
Kardiyopulmoner: EKG, kardiyak öykü varsa ekokardiyografi, STOP-BANG anketi ile OSAS taraması.
Psiko-sosyal: Yeme davranışı değerlendirmesi (TFEQ, EDE-Q), depresyon-anksiyete taraması (PHQ-9, GAD-7), motivasyonel görüşme, davranışsal terapi yönlendirmesi.
Beslenme: 3 günlük gıda günlüğü analizi, vücut kompozisyonu (BIA veya DEXA), bazal metabolizma hızı ölçümü.
Faz 1 — Berrak Sıvı (Gün 1): Su, açık çay, süzülmüş et suyu, şekersiz elektrolit; ılık sıcaklıkta, buzlu içecek yok. Hedef 1500 mL.
Faz 2 — Tam Sıvı (Gün 2): Yoğurt (laktoz toleransı iyiyse), süzme sebze çorbaları, laktozsuz protein shake (20 g/porsiyon), yumurta akı püresi.
Faz 3 — Yumuşak Katı (Gün 3–7): Haşlanmış yumurta, humus, avokado, yumuşak balık (buharda), yumuşak peynir, yulaf lapası.
Faz 4 — Normal Katı (Hafta 2–24): Standart yapılandırılmış diyet. Öğün başına 200–250 kcal, 25–30 g protein. Sıvı-katı ayrımı (yemekten 30 dk önce/60 dk sonra sıvı yok). Karbonatlı içecek, alkol, yüksek fruktoz yasak. Günlük hedef: 1200–1400 kcal, 90–100 g protein, 25–30 g lif, minimum 2 L su.
Öğün stratejisi: 3 ana + 2 ara öğün. Protein önceliği: her öğüne 25–30 g yüksek biyolojik değerli protein. Karbonhidrat: kompleks, düşük glisemik indeksli. Sağlıklı yağ: zeytinyağı, avokado, yağlı balık, çiya, keten tohumu.
Hafta 1: Sadece hafif yürüyüş (10–15 dk × 2/gün). Ağır kaldırma, sıçrama ve karın basıncı artıran aktiviteler yok.
Hafta 2–4: Haftada 150 dk orta yoğunluklu aerobik (yürüyüş, sabit bisiklet, elipsoid). Direnç antrenmanı başlangıcı (2 set × 12 tekrar, majör kas grupları).
Ay 2–6: Haftada 200–250 dk aerobik + 3 seans direnç antrenmanı. HIIT (yüksek yoğunluklu interval) tolere edilebilirse haftada 1 seans eklenir. Direnç antrenmanı, kas kütlesi koruması ve dinlenme metabolik hızını korumak için kritiktir; toksin etkisi geçtikten sonra kilo geri alımını azaltan en güçlü bağımsız değişkendir.
Erken komplikasyonlar (0–72 saat):
Geç komplikasyonlar (1–14 gün):
Nadir ciddi komplikasyonlar (<%0.5):
Piyasada üç ana botulinum toksin A preparatı mide botoksunda kullanılır:
Toksin seçimi hasta öyküsü, önceki yanıt, immünojenite riski ve maliyet üzerinden yapılır. Sarılık, ısı hasarı veya yanlış sulandırma toksin aktivitesini düşürebilir; steril soğuk zincir ve enjeksiyondan hemen önce hazırlama esastır.
Mide botoksunun 4–6 ayda geriyen etki penceresi, uzun vadeli başarının en zayıf halkasıdır. 2026 IFSO 'sequential therapy' önerisi:
Bu protokolde 24 ay sonunda kombine ortalama kilo kaybı %15–20 TBWL'ye ulaşır ve tek başına botoks veya tek başına GLP-1'e göre üstün sonuçlar verir.
Mide botoksu, sadece kilo kaybı değil bağımsız metabolik iyileşme de sağlar:
Herhangi bir kilo kaybı sürecinde en büyük risk, yağ yerine kas dokusunun kaybedilmesidir. Mide botoksu ile birlikte yeterli protein alımı (1.2–1.5 g/kg/gün) ve haftada 3 seans direnç antrenmanı yapılmazsa kayıp kütlenin %25–30'u yağsız dokudan olabilir. 2026 EASO kılavuzu, tüm kilo kaybı programlarında baseline, 3. ay ve 6. ayda BIA veya DEXA ile vücut kompozisyon takibini şart koşar. Yağ kütlesi kaybı hedef: toplam kaybın %75–80'i yağdan olmalı.
Mide botoksu tek başına bir "işlem" değil, bir "program"dır. Optimal sonuç için gerekli ekip:
Mide botoksu tercih edilir:
Mide balonu tercih edilir:
Mide botoksu tekrarlanabilir bir tedavidir. İlk uygulama sonrası 4. ay yanıt değerlendirmesi yapılır. Yeterli kilo kaybı (≥%5 TBWL) sağlanmış ancak toksin etkisi geriliyor ve kilo geri alımı başlıyorsa 6–9 ay sonra ikinci seans planlanır. Ardışık uygulamalarda immünojenite riski minimaldir; ancak yüksek doz kümülatif maruziyet potansiyel antikor gelişimini artırabilir. Bu nedenle tekrar seanslarda kompleks protein içermeyen Xeomin (incobotulinumtoxinA) tercih edilebilir. Yaşam boyu maksimum önerilen seans sayısı 3–4'tür; sonrasında yanıt azalır ve alternatif tedavilere (ESG, mide balonu, cerrahi) geçiş değerlendirilir.
2025–2026 çok merkezli kohort verilerine göre mide botoksu sonrası uzun vadeli sonuçlar:
Bu veriler, mide botoksunun tek başına değil bir "başlangıç tetikleyicisi" olarak kullanılması gerektiğini net şekilde göstermektedir. Uzun vadeli başarı; farmakoterapi + davranışsal terapi + egzersiz + düzenli takip dörtlüsüne bağlıdır.
Botulinum toksin etkisini artırabilecek veya azaltabilecek ilaçlar:
ASGE Guidelines on Endoscopic Bariatric Therapies 2025; IFSO Consensus Statement on Gastric Botulinum Toxin Therapy 2026; ASMBS Position Statement on Sequential Endoscopic Therapies 2026; EASO Obesity Care Model 2026; Cochrane Systematic Review — Endoscopic Interventions for Obesity (2025 update); Turkish Society of Gastroenterology Consensus 2026 — Endoscopic Bariatric Therapies.
Mide botoksu (gastrik botoks), endoskopik yolla mide antrum, korpus ve fundus bölgelerine botulinum toksin A (BoNT-A) enjekte edilerek uygulanan minimal invaziv bir obezite tedavisidir. Botulinum toksin, mide düz kaslarındaki nöromüsküler kavşaklarda asetilkolin salınımını geri dönüşümlü olarak bloke eder; bu, mide boşalmasını 30 dakikadan 120–180 dakikaya uzatır, ghrelin (açlık hormonu) salınımını yaklaşık %30–40 baskılar ve postprandiyal doygunluk süresini uzatır. 2026 klinik verilerine göre uygulama sonrası 4–6 ay içinde ortalama 8–15 kg (BMI 27–35 aralığında hastalarda %6–12 toplam vücut ağırlığı kaybı — TBWL) sağlanır. Kesin, cerrahi olmayan ve tamamen geri dönüşümlü bir yöntemdir; anatomik değişiklik yoktur.
İdeal aday: 18–65 yaş arası, BMI 27–35 kg/m² aralığında, en az 6 ay yaşam tarzı değişikliği ve/veya farmakoterapi denemiş, cerrahiyi düşünmeyen veya cerrahiye uygun olmayan, iştah kontrolü ana problem olan hastalardır. BMI ≥ 40 morbid obezitede tek başına yetersiz kalır; cerrahi köprüleme (bridge-to-surgery) amacıyla kullanılabilir. Kontrendikasyonlar: gebelik ve emzirme, myastenia gravis, Lambert-Eaton sendromu, ALS gibi nöromüsküler hastalıklar, aminoglikozid kullanımı, botulinum toksin alerjisi, aktif peptik ülser, kontrolsüz koagülopati, önceki bariatrik cerrahi (sleeve, bypass), aktif üst gastrointestinal enfeksiyon ve psikiyatrik olarak stabil olmayan yeme bozukluğu. Uygulama öncesi endoskopide malignite şüphesi veya kontrol edilemeyen H. pylori tespit edilirse işlem ertelenir.
Mide botoksu, gastroenteroloji endoskopi ünitesinde propofol bazlı monitörize anestezi (MAC) altında yapılır. Toplam süre 15–25 dakika, hastanede kalış 3–4 saattir. Diagnostik özofagogastroduodenoskopi (EGD) ile mukoza değerlendirilir, patoloji dışlanır. Ardından 4 mm uzunluğunda 23G sklerozan iğne ile mide antrum-korpus bileşkesi, korpus büyük ve küçük kurvatur ile fundusa toplamda 15–25 noktaya, nokta başına 20–40 IU olacak şekilde toplam 300–500 IU botulinum toksin A (onabotulinumtoxinA — Botox®, abobotulinumtoxinA — Dysport® veya incobotulinumtoxinA — Xeomin®) enjekte edilir. 2026 ASGE önerisi, doz eşdeğerliği açısından onabotulinumtoxinA için 300–500 IU aralığını standart olarak konumlandırır. Enjeksiyon submukozal-müsküler plana yapılır; mukozal geçiş kanamayı en aza indirir. İşlem sonrası hasta yan pozisyonda uyandırılır, oral berrak sıvı toleransı gösterildikten sonra taburcu edilir.
Etki başlangıcı 5–10. günde belirginleşir; iştah azalması ve erken doyma hissi ilk 2 haftada yerleşir. Pik etki 4–8. hafta arasında gözlenir. 2025–2026 meta-analizlerinde 4. ay sonunda ortalama toplam vücut ağırlığı kaybı (TBWL) %6.8–%12.4 aralığındadır; başlangıç kilosunun ortalama %8–12'si kaybedilir. BMI 30–35 aralığındaki hastalarda medyan kilo kaybı 10–14 kg olarak raporlanır. Botulinum toksinin nöromüsküler etkisi 4–6 ayda geri döner; bu nedenle aktif diyet ve davranış değişikliği penceresi kısıtlıdır. Uzun vadeli başarı için 2026 IFSO 'sequential therapy' modeli önerilir: botoks etkisi geriledikçe düşük doz GLP-1/GIP reseptör agonisti (semaglutid, tirzepatid) titre edilerek iştah baskılaması sürdürülür. Bu köprüleme ile 24 aylık kilo koruma oranı %70'i aşabilir.
Evet, mide botoksu güvenli aralıklarla tekrarlanabilir bir prosedürdür. 2026 klinik pratikte ilk uygulamadan sonra 4–6 ay içinde yanıt değerlendirmesi yapılır. Yeterli yanıt (≥%5 TBWL) alınan ve kilo geri alımı başlayan hastalarda 6–9 ay aralıkla ikinci seans uygulanabilir. Ardışık uygulamalarda toksine karşı nötralizan antikor gelişme riski minimaldir; ancak yüksek doz ve sık uygulamalarda immünojenite artabileceği için Xeomin (kompleks protein içermeyen incobotulinumtoxinA) tekrar seanslarda tercih edilebilir. Aynı hastada yaşam boyu en fazla 3–4 seans önerilir; sonrasında yanıt tolerans nedeniyle azalabilir ve alternatif tedavilere (mide balonu, ESG, GLP-1, cerrahi) geçiş değerlendirilir.
Mide botoksu, güvenlik profili en yüksek endoskopik bariatrik girişimlerden biridir. Ciddi advers olay oranı <%0.5 olarak raporlanır. Sık yan etkiler (geçici, 3–7 gün): hafif bulantı, epigastrik dolgunluk, geğirme, mide krampları, hafif konstipasyon. Nadir yan etkiler: geçici disfaji (özofagusa toksin diffüzyonu), sedasyona bağlı boğaz ağrısı, hafif transaminaz yükselmesi. Ciddi ancak çok nadir komplikasyonlar: enjeksiyon noktasında minör kanama, mukozal hematom, alerjik reaksiyon (aşırı duyarlılık), sistemik botulinizm benzeri semptomlar (aşırı doz veya yayılım). Uygulama sonrası ilk 24 saatte generalize kas güçsüzlüğü, ptozis veya konuşma zorluğu geliştirirse acil hastane başvurusu gereklidir. Aminoglikozid antibiyotikler, aminokinolinler ve kalsiyum kanal blokerleri toksin etkisini artırabilir; işlemden 2 hafta önce ve sonra bu ilaçlar mümkünse kesilmelidir.
İşlemden en az 12 saat önce açlık gereklidir; berrak sıvı bile alınmamalıdır. Kan sulandırıcı ilaçlar (aspirin, klopidogrel, warfarin, DOAK) endoskopi kurulunun önerisine göre 3–7 gün önce kesilmelidir. Aminoglikozid antibiyotikler işlem tarihinden 14 gün önce durdurulur. Hipertansiyon ilaçları normal olarak alınır. Gebelik testi doğurgan yaştaki kadınlarda yapılır. Aktif üst solunum yolu enfeksiyonu varsa işlem 2 hafta ertelenir. Endoskopi öncesi tam kan sayımı, biyokimya, koagülasyon paneli ve EKG değerlendirilir. H. pylori pozitifse eradikasyon tedavisi tamamlandıktan sonra uygulama planlanır. Aday, işlem sonrası aynı gün araç kullanamayacağı için refakatçi ayarlaması yapmalıdır.
İlk 4 saat oral alım yoktur. Sonrasında küçük yudumlarla su ve ılık berrak sıvı (elektrolit çözeltisi, süzülmüş et suyu, açık çay) başlanır. İlk 24 saat sadece berrak sıvı; 24–48 saatte tam sıvı (yoğurt, süzme çorba, laktozsuz protein shake); 48. saatten sonra yumuşak katıya geçilir. Antiemetik olarak ondansetron 8 mg × 2, PPI olarak pantoprazol 40 mg günlük 4 hafta önerilir. İlk 48 saat ağır fiziksel aktivite, sıcak duş ve alkol yasaktır. Uygulama noktalarında mikro-kanamayı önlemek için ilk 72 saat NSAID kaçınılmalıdır; ağrı için parasetamol 500 mg × 3 kullanılabilir. Ateş, dayanılmaz ağrı, kanlı kusma, sistemik kas güçsüzlüğü veya nefes darlığı gelişirse acil başvuru gereklidir.
Mide botoksu tek başına kilo verdirmez; beslenme davranışı değişmeden 4–6 ayda etki geriler ve kilo geri alınır. Bu nedenle diyetisyen eşliğinde yapılandırılmış program şarttır. Genel çerçeve — günlük 1200–1400 kcal, 90–100 g protein, 25–30 g lif, minimum 2 L su. Öğün sıklığı: 3 ana + 2 ara, öğün başına 200–250 kcal. Sıvı-katı ayrımı: yemekten 30 dk önce ve 60 dk sonra sıvı alınmaz. Yasaklar: karbonatlı içecekler, alkol, yüksek fruktozlu ürünler, işlenmiş şeker, kızartma. Protein önceliği: her öğüne 25–30 g yüksek biyolojik değerli protein (yumurta, tavuk, balık, süzme peynir, whey isolate). Mikronutrient desteği: multivitamin + D3 2000 IU + B12 1000 mcg (haftalık) + demir bisglisinat (kadın hastalarda). Haftalık tartım, aylık BIA, 3 aylık lipid ve HbA1c takibi standarttır.
Türkiye'de mide botoksu 2026 yılı itibarıyla özel merkezlerde uygulanmaktadır; fiyat aralığı; kullanılan toksin markası (Botox, Dysport, Xeomin), doz (300–500 IU), diyetisyen paketi, takip randevu sayısı ve merkez konumuna göre değişir. SGK ve büyük özel sağlık sigortaları mide botoksunu 'kozmetik/elektif' işlem sınıflandırdığı için genel geri ödeme kapsamında değildir. Ancak Tip 2 diyabet, obstrüktif uyku apnesi veya NAFLD gibi eşlik eden metabolik hastalıkların dokümantasyonu ile bazı özel sigorta poliçelerinden kısmi ödeme sağlanabilir. Fiyat sorularınızı doğrudan uygulayıcı gastroenterolog ile net teklif alarak yapmanız; ayrıca 6 aylık diyetisyen takibi, kontrol endoskopisi, laboratuvar tetkikleri ve olası GLP-1 farmakoterapisinin pakete dahil olup olmadığını sorgulamanız önerilir.
Editoryal Not (2026): Bu içerik; ASGE 2025 kılavuzu, IFSO 2026 konsensus, ASMBS 2026 pozisyon belgesi ve Cochrane 2025 sistematik derlemesine dayalı olarak hazırlanmıştır. Bilgiler eğitim amaçlıdır ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez. Mide botoksu kararı; multidisipliner ekip (gastroenterolog, endokrinolog, diyetisyen, psikiyatr) tarafından bireysel risk-fayda analizi ile verilmelidir.