Gastrik botoks, mide antrum-korpus-fundus üçlü hedefine endoskopik yolla botulinum toksin A enjekte ederek mide boşalmasını geciktiren, ghrelin salınımını baskılayan ve iştahı azaltan minimal invaziv bir endoskopik bariatrik tedavidir. BMI 27–35 aralığındaki hastalarda 4–6 aylık geri dönüşümlü etki penceresinde ortalama %6–12 TBWL sağlar. Bu 24 bölümlük rehber; aday seçimi, doz standartları (300–500 IU), sequential GLP-1 köprüleme, komplikasyon yönetimi ve tekrar seans stratejilerini kapsamaktadır.
Gastrik botoks (intragastrik botulinum toksin enjeksiyonu — IGBTI), 2000'lerin başında Türk ve İtalyan gastroenterologların pilot çalışmalarıyla klinik gündeme girmiş; 2015 sonrası standardize doz protokolleri ile hızla yaygınlaşmıştır. 2026 itibarıyla dünyada yılda 250.000'in üzerinde uygulama yapılan bu prosedür, endoskopik bariatrik tedavi (EBT) ailesinin en az invaziv, en kısa süreli ve en düşük komplikasyon oranına sahip varyantıdır. 2026 ASGE Endoskopik Bariatrik Tedaviler Kılavuzu, gastrik botoksu BMI 27–35 aralığındaki hastalarda 'köprüleme ve yardımcı tedavi' olarak Grade 2B öneri düzeyinde konumlandırmıştır. Türkiye, dünyada gastrik botoks yayın sayısı ve klinik deneyim açısından ilk üç ülke arasındadır.
Klinik avantajları üç eksende özetlenir: (1) tamamen geri dönüşümlü — anatomik değişiklik yoktur, etki 4–6 ayda kendiliğinden geçer; (2) düşük risk profili — geniş serilerde ciddi advers olay <%0.5 raporlanır; (3) hızlı uygulanabilirlik — 15–25 dakikada endoskopik olarak tamamlanır, aynı gün taburculuk mümkündür. Dezavantajı; etki süresinin kısıtlı olması ve tek başına uygulandığında uzun vadeli kilo kaybının sürdürülememesidir. Bu nedenle 2026 IFSO 'sequential therapy' modeli, gastrik botoksu başlatıcı bir tetikleyici olarak konumlandırır ve etki penceresinin sonunda GLP-1/GIP reseptör agonistleri ile köprüleme yapılmasını önerir.
Botulinum toksin A (BoNT-A), Clostridium botulinum bakterisinin ürettiği 150 kDa'lık zincirli bir nörotoksindir. Ağır ve hafif zincirden oluşur; hafif zincir SNAP-25 proteinini kesen çinko-endopeptidaz aktivitesi taşır. Kolinerjik sinir uçlarındaki SNAP-25'in kesilmesi asetilkolin veziküllerinin membrana füzyonunu engeller ve nöromüsküler kavşakta ileti bloke olur. Mide düz kaslarına submukozal-müsküler plana enjekte edildiğinde üç düzeyde etki oluşur:
Bu üç mekanizma birlikte, spontan enerji alımında günde 500–800 kcal azalma yaratır. Yapılandırılmış diyet ve egzersiz uyumu ile birleştiğinde 4 ay sonunda ortalama 8–14 kg kilo kaybı sağlanır. Etkinin geri dönmesi SNAP-25 proteininin nöronda yeniden sentezlenmesi ve yeni sinir uçlarının rejenerasyonu (sprouting) ile ilişkilidir; bu süreç 4–6 ay içinde tamamlanır.
Kesin endikasyonlar:
Görece endikasyonlar: Yaş 65–70 arası, kontrol altında hafif GERD, planlanan gebelik öncesi kilo optimizasyonu, GLP-1'e intolerans veya erişim güçlüğü, mide balonundan sonra devam eden iştah kontrolü ihtiyacı.
Mutlak kontrendikasyonlar:
Görece kontrendikasyonlar: Aminoglikozid antibiyotik zorunlu kullanım, miyastenik durumu tetikleyebilecek ilaçlar, önceki başarısız botoks uygulaması (tolerans), motivasyon yetersizliği, takip garantisinin olmaması.
Laboratuvar: Tam kan sayımı, biyokimya (glukoz, HbA1c, üre, kreatinin, ALT, AST, GGT, ALP, bilirubin), lipid paneli, TSH, sT4, ferritin, B12, D3, folat, HOMA-IR, koagülasyon (PT/INR/aPTT), gebelik testi (kadınlarda).
Endoskopi: Diagnostik EGD mutlaktır. Özofagus, mide ve duodenum sistematik inceleme. H. pylori araştırması (üre nefes testi veya endoskopik biyopsi) ve pozitifse 14 günlük dörtlü eradikasyon tedavisi. Mide mukozasında ülser, erozyon, polip veya malignite şüphesi taraması. Hiatus hernisi büyüklüğü değerlendirmesi.
Kardiyopulmoner: EKG, kardiyak öykü varsa ekokardiyografi, STOP-BANG anketi ile OSAS taraması, gerekirse polisomnografi.
Psiko-sosyal: Yeme davranışı değerlendirmesi (TFEQ-R21, EDE-Q, BES), depresyon-anksiyete taraması (PHQ-9, GAD-7), motivasyonel görüşme, davranışsal terapi yönlendirmesi (CBT-E).
Beslenme: 3 günlük gıda günlüğü analizi, vücut kompozisyonu (BIA veya DEXA), bazal metabolizma hızı ölçümü (indirekt kalorimetri mümkünse), 24 saatlik hatırlatma yöntemi.
Faz 1 — Berrak Sıvı (Gün 1): Ilık su, açık çay, süzülmüş et suyu, şekersiz elektrolit; buzlu içecek yok. Hedef 1500 mL.
Faz 2 — Tam Sıvı (Gün 2): Yoğurt (laktoz toleransı iyiyse), süzme sebze çorbaları, laktozsuz protein shake (20 g/porsiyon), yumurta akı püresi. Günlük 40–60 g protein.
Faz 3 — Yumuşak Katı (Gün 3–7): Haşlanmış yumurta, humus, avokado, buharda balık, yumuşak peynir, yulaf lapası. Öğün başına 150–200 kcal, 3 ana + 2 ara.
Faz 4 — Normal Katı (Hafta 2–24): Standart yapılandırılmış diyet. Öğün başına 200–250 kcal, 25–30 g protein. Sıvı-katı ayrımı zorunlu (yemekten 30 dk önce, 60 dk sonra sıvı yok). Karbonatlı içecek, alkol, yüksek fruktoz yasak. Günlük hedef: 1200–1400 kcal, 90–100 g protein, 25–30 g lif, minimum 2 L su.
Öğün stratejisi: 3 ana + 2 ara öğün. Her öğüne 25–30 g yüksek biyolojik değerli protein (yumurta, tavuk, balık, süzme peynir, whey isolate). Kompleks, düşük glisemik indeksli karbonhidrat. Zeytinyağı, avokado, yağlı balık, chia, keten tohumu bazlı sağlıklı yağlar. Mikrobiyota desteği: fermente süt ürünleri, prebiyotik lif.
Hafta 1: Sadece hafif yürüyüş (10–15 dk × 2/gün). Ağır kaldırma, sıçrama ve karın basıncı artıran aktiviteler yasak.
Hafta 2–4: Haftada 150 dk orta yoğunluklu aerobik (yürüyüş, sabit bisiklet, elipsoid). Direnç antrenmanı başlangıcı (2 set × 12 tekrar, majör kas grupları).
Ay 2–6: Haftada 200–250 dk aerobik + 3 seans direnç antrenmanı. HIIT tolere edilirse haftada 1 seans. Direnç antrenmanı, kas kütlesi koruması ve dinlenme metabolik hızını korumak için kritiktir; toksin etkisi geçtikten sonra kilo geri alımını azaltan en güçlü bağımsız değişkendir (2025 Cochrane meta-analiz).
Erken (0–72 saat): Hafif bulantı-kusma (%15–20), epigastrik dolgunluk (%25–30), boğaz ağrısı (%40), minör mukozal kanama (<%2).
Geç (1–14 gün): Geçici disfaji (<%1), hafif transaminaz yükselmesi (<%3), konstipasyon (%20).
Nadir ciddi (<%0.5): Alerjik reaksiyon / anafilaksi, sistemik botulinizm benzeri semptomlar (generalize güçsüzlük, ptozis, disartri, solunum zorluğu), perforasyon (çok nadir).
Kombine 24 aylık kilo kaybı %15–20 TBWL'ye ulaşır ve tek başına botoks veya tek başına GLP-1'e göre üstün sonuçlar verir.
Yeterli protein alımı (1.2–1.5 g/kg/gün) ve haftada 3 seans direnç antrenmanı yapılmazsa kayıp kütlenin %25–30'u yağsız dokudan olabilir. 2026 EASO kılavuzu, tüm kilo kaybı programlarında baseline, 3. ay ve 6. ayda BIA veya DEXA ile vücut kompozisyon takibini şart koşar. Hedef: toplam kaybın %75–80'i yağdan olmalı.
Gastrik botoks tercih edilir: Hızlı ve az invaziv seçenek isteyenler, yabancı cisim tolere edemeyecek profil, kısa süreli tetik (4–6 ay), yüksek reflü riski, aktif iş yaşamı, düşük bulantı toleransı.
Mide balonu tercih edilir: Daha yüksek kilo kaybı hedefi (%12–17 TBWL), 6–12 aylık uzun etki penceresi, cerrahi öncesi hepatik steatoz azaltma (BMI >45), somut yabancı cisim motivasyonu isteyen hastalar.
Gastrik botoks tekrarlanabilir bir tedavidir. İlk uygulama sonrası 4. ayda yanıt değerlendirmesi yapılır. Yeterli kilo kaybı sağlanmış (≥%5 TBWL) ve kilo geri alımı başlıyorsa 6–9 ay sonra ikinci seans planlanır. Ardışık uygulamalarda immünojenite riskini azaltmak için Xeomin tercih edilebilir. Yaşam boyu maksimum 3–4 seans önerilir; sonrasında yanıt azalır ve alternatif tedaviler (ESG, balon, cerrahi) değerlendirilir.
Gastrik botoks tek başına değil, bir "başlangıç tetikleyicisi" olarak kullanılmalıdır. Uzun vadeli başarı; farmakoterapi + davranışsal terapi + egzersiz + düzenli takip dörtlüsüne bağlıdır.
ASGE Guidelines on Endoscopic Bariatric Therapies 2025; IFSO Consensus Statement on Gastric Botulinum Toxin Therapy 2026; ASMBS Position Statement on Sequential Endoscopic Therapies 2026; EASO Obesity Care Model 2026; Cochrane Systematic Review — Endoscopic Interventions for Obesity (2025 update); Turkish Society of Gastroenterology Consensus 2026 — EBT.
Gastrik botoks; endoskopik yolla mide antrum, korpus ve fundus düz kaslarına botulinum toksin tip A (BoNT-A) enjeksiyonunu tanımlayan tıbbi terimdir. Hasta dilinde 'mide botoksu' olarak bilinen işlemin akademik ve klinik adı gastrik botoks veya intragastrik botulinum toksin enjeksiyonu (IGBTI) olarak geçer. İki terim eş anlamlıdır; ancak literatürde 'gastrik botoks' cerrahi/gastroenterolojik yayınlarda, 'mide botoksu' ise hasta bilgilendirme dokümanlarında kullanılır. 2026 ASGE Endoskopik Bariatrik Tedaviler Kılavuzu, minimum 300 IU onabotulinumtoxinA (Botox®) veya eşdeğer preparat ile antrum-korpus-fundus üçlü hedefleme protokolünü standart konumlandırır. BMI 27–35 aralığındaki adaylarda 4–6 aylık geri dönüşümlü etki penceresinde ortalama %6–12 toplam vücut ağırlığı kaybı (TBWL) sağlar.
Botulinum toksin A, kolinerjik sinir uçlarındaki SNAP-25 proteinini enzimatik olarak parçalayarak asetilkolin salınımını geri dönüşümlü olarak bloke eder. Mide düz kaslarına submukozal-müsküler plana enjekte edildiğinde üç ana etki gösterir: (1) Antral peristaltizmin azalmasıyla mide boşalması ortalama 30 dakikadan 120–180 dakikaya uzar; postprandiyal doygunluk süresi 2–3 kat artar. (2) Fundal endokrin hücrelerin asetilkolin aracılı ghrelin salınımı %30–40 baskılanır; açlık hormonu düştüğü için iştah spontan olarak azalır. (3) Gastrik akomodasyon kapasitesi düşer, mekanoreseptör uyarısı ile erken doyma oluşur. Bu üç mekanizma birlikte spontan olarak günde 500–800 kcal daha az enerji alımını sağlar. Uygun beslenme uyumu ile 4 ay sonunda ortalama 8–14 kg kayıp elde edilir.
İdeal aday profili: 18–65 yaş arası, BMI 27–35 kg/m², en az 6 aydır yaşam tarzı ve/veya farmakoterapi ile yetersiz kilo kaybı, iştah kontrolü ana problem olan bireyler. Görece: BMI 25–27 + T2DM/HT/NAFLD/PCOS gibi komorbidite, cerrahi öncesi hepatik steatozu azaltma köprüsü, GLP-1'e intolerans, mide balonu tolere edemeyecek profil. Mutlak kontrendikasyonlar: gebelik-emzirme, myastenia gravis, Lambert-Eaton sendromu, ALS, botulinum toksin alerjisi, aktif peptik ülser, erozif özofajit LA-C/D, mide malignitesi, kontrolsüz koagülopati, önceki bariatrik cerrahi (sleeve/bypass), aktif üst GİS enfeksiyonu, aktif yeme bozukluğu (bulimia, kompanse edilmemiş BED). Görece kontrendikasyonlar: aminoglikozid zorunlu kullanım, motivasyon yetersizliği.
Gastrik botoks endoskopi ünitesinde propofol bazlı monitörize anestezi (MAC) altında uygulanır. Toplam işlem süresi 15–25 dakika, hastanede kalış 3–4 saattir; aynı gün taburculuk mümkündür. Diagnostik EGD ile mide sistematik olarak değerlendirilir, patoloji dışlanır. Ardından 100 IU'lik Botox® flakonları 2 mL steril salinle sulandırılır (50 IU/mL). 23G × 4 mm sklerozan iğne endoskop çalışma kanalından ilerletilir. Antrum-korpus bileşkesi (10 nokta), korpus büyük ve küçük kurvatur (10 nokta), fundus (5 nokta) — toplam 20–25 noktaya nokta başına 20–25 IU submukozal-müsküler plana enjekte edilir. 2026 ASGE önerisi toplam 300–500 IU onabotulinumtoxinA'dır. Ağırlık >100 kg olan hastalarda üst sınıra yakın doz tercih edilir. Her enjeksiyon noktasında 5–10 saniye kompresyon uygulanır; mukozal kanama gözlenirse hemoklip veya argon plazma koagülasyonu ile kontrol sağlanır.
Etki başlangıcı 5–10. günde belirginleşir; iştah azalması ve erken doyma ilk 2 haftada yerleşir. Pik etki 4–8. hafta arasında gözlenir. 2025–2026 meta-analizlerinde 4. ay sonunda ortalama toplam vücut ağırlığı kaybı %6.8–%12.4 aralığındadır; BMI 30–35 aralığındaki hastalarda medyan kayıp 10–14 kg olarak raporlanır. Fazla kilo kaybı (EWL) %25–40 seviyesindedir. Botulinum toksin nöromüsküler etkisi 4–6 ayda kademeli olarak geri döner; bu nedenle aktif diyet ve davranış değişikliği penceresi kısıtlıdır. 2026 IFSO 'sequential therapy' modeli, toksin etkisi geriledikçe düşük doz GLP-1/GIP reseptör agonisti (semaglutid, tirzepatid) titrasyonu ile köprüleme önerir; bu protokolde 24 aylık kilo koruma oranı %70'i aşabilir.
Evet, güvenli aralıklarla tekrarlanabilir bir prosedürdür. İlk uygulamadan sonra 4. ay yanıt değerlendirmesi yapılır; yeterli kilo kaybı sağlanmış (≥%5 TBWL) ve kilo geri alımı başlamış hastalarda 6–9 ay aralıkla ikinci seans planlanır. Ardışık uygulamalarda nötralizan antikor gelişme riski düşüktür; ancak yüksek kümülatif doz maruziyeti immünojeniteyi artırabileceğinden tekrar seanslarda kompleks protein içermeyen incobotulinumtoxinA (Xeomin®) tercih edilebilir. Aynı hastada yaşam boyu maksimum 3–4 seans önerilir; sonrasında yanıt tolerans nedeniyle azalabilir ve alternatif tedavilere (mide balonu, ESG, GLP-1, cerrahi) geçiş değerlendirilir.
Gastrik botoks, endoskopik bariatrik tedaviler arasında en yüksek güvenlik profiline sahiptir; ciddi advers olay oranı <%0.5 olarak raporlanır. Sık ve geçici yan etkiler (3–7 gün): hafif bulantı-kusma (%15–20), epigastrik dolgunluk (%25–30), boğaz ağrısı (%40, endoskopik), geğirme, hafif konstipasyon, karın krampları. Nadir yan etkiler: geçici disfaji (özofagusa toksin diffüzyonu, <%1), hafif transaminaz yükselmesi (<%3), sedasyona bağlı bulantı. Çok nadir ciddi komplikasyonlar: enjeksiyon noktasında minör mukozal kanama, hematom, alerjik reaksiyon veya anafilaksi, sistemik botulinizm benzeri semptomlar (aşırı doz veya sistemik yayılım — generalize güçsüzlük, ptozis, disartri, solunum zorluğu). İşlem sonrası 48 saatte bu tabloların gelişmesi acil hastane başvurusu gerektirir. Aminoglikozid antibiyotikler, aminokinolinler ve kalsiyum kanal blokerleri toksin etkisini artırır; işlemden 14 gün önce ve 2 hafta sonra mümkünse kesilmelidir.
12 saat açlık zorunludur; berrak sıvı bile alınmamalıdır. Kan sulandırıcı ilaçlar (aspirin, klopidogrel, warfarin, DOAK) endoskopi kurulu önerisiyle 3–7 gün önce kesilmelidir. Aminoglikozid antibiyotikler işlem tarihinden 14 gün önce durdurulur. Hipertansiyon ilaçları normal olarak alınır. Gebelik testi doğurgan yaştaki kadınlarda yapılır. Aktif üst solunum yolu enfeksiyonu varsa işlem 2 hafta ertelenir. Ön değerlendirme: tam kan sayımı, biyokimya, HbA1c, TSH, ferritin, B12, D3, lipid, koagülasyon paneli, EKG. Diagnostik EGD ile H. pylori testi ve pozitifse eradikasyon (14 günlük dörtlü tedavi) tamamlanmadan uygulama yapılmaz. Hasta işlem sonrası aynı gün araç kullanamayacağı için refakatçi ayarlaması yapmalıdır.
Faz 1 — Berrak Sıvı (Gün 1): Ilık su, açık çay, süzülmüş et suyu, şekersiz elektrolit; hedef 1500 mL. Faz 2 — Tam Sıvı (Gün 2): Yoğurt, süzme sebze çorbaları, laktozsuz protein shake (20 g/porsiyon), yumurta akı püresi. Faz 3 — Yumuşak Katı (Gün 3–7): Haşlanmış yumurta, humus, avokado, yumuşak balık, yumuşak peynir, yulaf lapası. Faz 4 — Normal Katı (Hafta 2–24): Standart yapılandırılmış diyet, öğün başına 200–250 kcal, 25–30 g protein. Sıvı-katı ayrımı zorunlu (yemekten 30 dk önce, 60 dk sonra sıvı yok). Karbonatlı içecek, alkol, yüksek fruktoz yasak. Günlük hedef: 1200–1400 kcal, 90–100 g protein, 25–30 g lif, minimum 2 L su. Mikronutrient desteği: multivitamin, D3 2000 IU, B12 1000 mcg haftalık, demir bisglisinat (kadın hastalarda).
Türkiye'de gastrik botoks 2026 itibarıyla özel merkezlerde uygulanmaktadır; fiyat aralığı kullanılan toksin markası (Botox, Dysport, Xeomin), toplam doz (300–500 IU), diyetisyen paketi, 6 aylık takip programı ve merkez konumuna göre değişir. SGK ve büyük özel sağlık sigortaları işlemi 'kozmetik/elektif' sınıflandırdığı için genel geri ödeme kapsamında değildir. Ancak Tip 2 diyabet, obstrüktif uyku apnesi veya NAFLD gibi eşlik eden metabolik hastalıkların medikal dokümantasyonu ile bazı özel sigorta poliçelerinden kısmi ödeme sağlanabilir. Fiyat sorularınızı doğrudan uygulayıcı gastroenterolog ile net teklif alarak yapmanız; ayrıca 6 aylık diyetisyen takibi, kontrol endoskopisi, laboratuvar tetkikleri ve olası sequential GLP-1 farmakoterapisinin pakete dahil olup olmadığını sorgulamanız önerilir.
Editoryal Not (2026): Bu içerik; ASGE 2025 kılavuzu, IFSO 2026 konsensus, ASMBS 2026 pozisyon belgesi ve Cochrane 2025 sistematik derlemesine dayalı olarak hazırlanmıştır. Bilgiler eğitim amaçlıdır ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez. Gastrik botoks kararı; multidisipliner ekip (gastroenterolog, endokrinolog, diyetisyen, psikiyatr) tarafından bireysel risk-fayda analizi ile verilmelidir.